vrijdag 26 juli 2013

Ramadan in de stad

Ik ben bezig met een schilderij over het Belgische Heizeldrama. Supporters van Liverpool en Juventus sloegen elkaar zozeer de harses in dat er dankzij de paniek zo'n 40 doden en 100 gewonden achterbleven . Dat was in 1985, Het wordt een vrolijk schilderij, naar een afbeelding van de jeugdwedstrijd die eraan vooraf ging. Een onderwerp zoals dit wil ik niet al te ernstig doen. Het is al vreselijk genoeg.

Dat geldt ook voor het onderwerp van Down and out in London and Paris, van George Orwell. Dat soort armoe voelt bijna nostalgisch aan. Terwijl ik het lees raakt het me nauwelijks. In onze wereld heeft armoe een zo ander gezicht gekregen. Sinds die tijd, voor de oorlog, is er wel degelijk veel verbeterd. Al is het buiten West-Europa soms erger. Lees daar White Tiger van Aravind Adiga eens voor. Maar misschien was het daar vroeger nog veel erger. Er is vast  onderzoek naar gedaan.

Een ander boek dat ik net uit heb gaat over Byzantium, het Oost-Romeinse rijk dat tot 1453 heeft mogen bestaan. Judith Herrin probeert hierin, een beetje onhandig, te tonen dat het bestaan van dat keizerrijk eeuwenlang de islamitische kalifaten op een afstand heeft gehouden en zo West-Europa een kans heeft gegund zich in zijn eigen Christelijkheid te ontwikkelen. Niet veel jaren nadat Constantinopel voor de Ottomaanse Turk was gevallen begon in Italië de Renaissance.

In Amsterdam, en vast en zeker in heel Europa, proppen islamieten zich vol bij zonsondergang. Hun vastentijd schuift door het jaar heen, volgens de Islamitische maankalender. Ik wilde het eigenlijk niet over de maan hebben zo snel na een blog over de zon, maar heeft u die prachtige volle maan van laatst gezien? Onze eigenste vastenmaand valt altijd in dezelfde periode. Eigen als je Christen bent, zullen we maar zeggen. Alleen kinderen en zieken hoeven niet mee te vasten, maar voor de rest is het verplicht. Van zonsopkomst tot zonsondergang. Het is al opgemerkt dat dit best zwaar is met die lange zomerdagen.

Ik merk er weinig van. De meeste islamitisch aandoende/uitziende mensen in de stad zijn overdag misschien wat… hoe zou ik het zeggen, wakkerder? Alsof er een sluier van hun ogen en geest is opgelicht. Ik ken dat gevoel. Een tijdje niet eten kan daar voor zorgen. Tijdens de schemer hoor ik drukke stemmen uit de huizen tegenover me. Feest feest feest. In Saoedi-Arabië klagen ze over dat feesten. Het zou niet helemaal eh kosjer zijn om je zo vol te proppen. Tenslotte is Ramadan een tijd om door vasten en gebed dichter tot god te komen. Het lijkt er op dat de westerse islamiet tijdens ramadan liever dichter tot zijn maag komt. Zijn we dan toch allen dezelfde mensen onder dezelfde zon? Dat breekt dan weer door, in dit mooie weer.




vrijdag 19 juli 2013

Zon

Als de zon opeens ophoudt met bestaan komen we er op aarde acht minuten en nog wat later achter. Dat is de tijd die het licht nodig heeft om ons te bereiken. Hoe lang het daarna duurt voor het zonnestelsel van slag raakt als biljartballen zonder tafel zou ik niet weten. Dat we met een onzichtbare draad aan de zon vastzitten en ovale cirkels van gemiddeld 150 miljoen kilometers er omheen draaien weet iedereen toch al? Zwaartekracht is een grappig ding. De aarde wil de hele tijd naar de zon vallen, maar door onze snelheid vliegen we er de hele tijd vanaf. Het gemiddelde van die verlangens maakt dat we in een baan rondom blijven.

Ongeveer 330.000 keer zwaarder dan de aarde, ken jij iemand die de aarde kan tillen, draaien er ook nog eens acht planeten en talloze andere stukken steen omheen (onder andere Pluto), allen trekkend en duwend, maar die zon, ja, die zon geeft niet toe. En waar is de zon dan van gemaakt? Waterstof en nog wat spul. De zon is een constante atoomexplosie die de hele tijd dreigt in elkaar te zakken, plomp als een soufflé die te lang in een oven staat. En als de zon dan in elkaar zakt, geef dat nog 15 miljard jaar, dan gaan al die mooie planeten en zo eraan. Ja, ja.

Over die enorme afstand gooit de zon stralen heet licht naar ons, hier op aarde. Licht dat vol giftige straling zit zoals röntgen en gamma en noem maar op. Van alles dat ons zou barbecuen als we geen magnetisch veld om de aarde hadden, als we geen zonnecrème zouden gebruiken, liggend op een strand. Zomer of winter, lente of herfst, de zon vormt het centrum, verandert nauwelijks, behalve zo nu en dan een kleine boer van ruimtegas dat een paar miljoen kilometers het luchtledige in wordt gespoten.

Alle planeten zijn ontstaan uit de rommel die bij creatie niet in de zon werd getrokken. Als tollen van samenklonterend rots spinnen ze rond een ster die is als zoveel andere sterren. Dat we in een ovaal rond gaan maakt voor winter en zomer, maar dat wij vier seizoenen hebben komt doordat onze tol ooit een tikje van iets anders heeft gekregen en kantelde. Sindsdien worden we het hele jaar door afwisselend belicht. Sommige planeten tonen altijd dezelfde kant naar de zon, zoals Mercurius. Het is daar bakken of vriezen geblazen.

Ik overdenk die dingen, op mijn rug gelegen, zwetend boven mijn appartement. De donkerblauwe handdoek is het enige dat mij scheidt van het gloeiend hete bitumendak. Het geeft een dikke geur af die me doet denken aan de jaren zeventig. Druppels zweet kriebelen als blinde mieren naar beneden. De zwembroek die ik draag is qua stof iets breder in de heupen dan de zwembroek van de jaren zeventig, maar is lang niet zo groot als wat we in de jaren negentig droegen. Waren boxershorts een manier om iets te compenseren? Onder mijn hoofd ligt een andere handdoek. Mijn voeten steunen op de hielen in de espadrilles. Het boek is niet ver van de rechterhand. Baksteen van het paleis der kennis. De lucht heeft de eigenaardig donkere blauwe kleur die komt van te lang naar boven kijken. Het tolt een beetje. Beneden kwetteren twee eksters luid. Voor hen is het nooit te heet.



Zinderende stad (schets)
M. Ozymantra

vrijdag 12 juli 2013

NSA ad infinitum


Is het al te laat? Heb ik de nieuwscyclus gemist en kan er niet meer over het grootste afluisterschandaal ooit worden geschreven? Al is dat niet een geheel juiste typering, want het schandaal zelf was/is lang niet zo groot als bijvoorbeeld dat van Watergate. Hoe snel de media alweer op zijn geschoven. What’s hot? Dit soort zaken laat ik  meestal aan anderen over. Te snel, te heet gebakerd, teveel drukte. Maar aangezien ik me betrokken voel bij internet en er eerder over heb geschreven, ga ik ook een duitje bijdragen.

Vraagt u zich  wel eens af waarom iedereen de hele tijd foto’s maakt van alles, tot het meest onbenullige, en dit ook nog eens op het internet zet? Het lijkt mij weinig anders dan een poging de dood te ontlopen. Ga ik te snel? Altijd alles vastleggen dat anders verdwijnt in de zee van vergeten. De mist van het verleden ontlopen aangezien er geen hiernamaals lijkt te zijn, aangezien alles  aan ons leven zich afspeelt in de korte periode dat we op aarde leven. Ooit deden de schilders het. Michelangelo, Rembrandt, Titiaan, Vermeer. Die deden soms jaren over één schilderij. Met fotografie, microfoons, filmcamera’s is alles veranderd. Nu kan iedereen zich vastleggen en vereeuwigen. Elk moment weer. En via internet kan iedereen zich ook met anderen delen, zodat tot in de eeuwigheid anderen ons zullen herinneren. Zolang internet of wat daar in de toekomst op mag lijken blijft bestaan.

Vanuit dat standpunt bekeken krijgt het PRISM-programma een andere betekenis. Tenslotte wordt van alles  ook nog eens een back-up gemaakt. Ja, het wordt inderdaad voor bedenkelijke redenen gebruikt en bovendien is het amoreel zolang niemand die wordt opgenomen er toestemming voor geeft, maar ondertussen luisteren de oren van het internet mee met alles wat iedereen typt zoals men vroeger dacht dat God het deed.

Want ooit, ja ooit, leefde de mens in zeer kleine gemeenschappen, lip op lip, en bestonden er geen geheimen. Elk woord en gevoel werd door de hele groep gedeeld. Of dit benijdenswaardig is, dit absolute gebrek aan privacy, of het leuk is dat iedereen weet dat je masturbeert en hoelang het duurt, dat is maar de vraag, maar ergens in ons heerst de notie dat die toestand weer hersteld moet worden. Iets in ons vraagt naar de absolute betrouwbaarheid van een geheimloos bestaan. Misschien is daarin onze kwetsbaarheid voor het godsgeloof gelegen.

Uiteindelijk valt het wel mee. Ja, iedereen in Europa wordt illegaal afgeluisterd, maar dat gebeurt al een hele tijd en wordt ook door onze eigen regeringen gedaan. Is dat goed? Natuurlijk niet, maar vooralsnog lijkt het vooral om islamistisch georiënteerde terroristische dreigingen te gaan. Bovendien laten mensen als Snowden zien dat er echt wel checks and balances zijn. Geen geheim zo diep of er duikt wel iemand op die het er niet mee eens is. Wat aanwezig moet zijn is een alerte media die dat weer oppikt. Op het moment dat de regeringen besluiten ons om andere redenen te bespioneren zullen we het wel horen. Meer kan er voorlopig toch niet aan worden gedaan.

Obama krijgt veel over zich heen vanwege dit programma, maar het had net zo goed door Bush, Clinton of Romney kunnen zijn gestart. Het is een manier om de vermeende terroristische dreigingen op het spoor te komen. Niet dat het erg goed werkte met de spijkerbom in Boston of de afslachting van die Engelse soldaat. Zolang de verhoudingen tussen islamistische ideologieën en de rest van de wereld niet grondig worden opgelost blijven programma’s als PRISM pleisters op gulpende wonden. Obama is misschien iets beter dan die andere presidenten omdat hij er gewoon voor uitkomt dat Amerikaanse veiligheid belangrijker is dan Europese privacy. Weten we dat ook weer. Wisten we dat niet al?

Of we het willen of niet, alles dat we op internet doen zal worden geregistreerd en bewaard. De dood en het grote vergeten door geheime diensten afgewend. Is dat onbewust misschien een reden om ze door te laten gaan?



Oor
illustratie M. Ozymantra

maandag 1 juli 2013

Het gaat gebeuren (gedicht)





Waar de maan eens ging een voetstap van zand
Fijn en zilver, draden van licht in lucht gehangen
De wereld in haar vergeten, zij raket, zij astronaut
Zijn dancing on the moon, zijn reiken naar een zoen

Wirwar van gevoelens, status van economie en zo
Landen schurkend tegen elkander, Irak en Italië
Continenten drijven verder, centimeter centimeter
Onze bol niet groot genoeg voor al het koopgenot

Omsingelt door satellieten, capitulatie van de kerk
Onze blik reikt niet verder, mtv voorbij
Money for nothing, illegalen in de aanbieding.
De ring rond Zwitserland rekende het godsdeeltje uit.

In een raam aan de gracht zit een kind met een boek
Een droom van voetstappen op de rode planeet
Een reis van drie jaar naar de grens van ons lichaam
Het gaat echt gebeuren, denkt het kind

het gaat toch gebeuren.




illustratie Kiek Manasse