zaterdag 27 april 2013

De laatste reis


I tried hard to have a father
But instead I had a dad”


Leeuwen gedaald, van het zwerk geplukt
Hun ruimteschip vaal, in rood en mandarijn
Voren diepe lucht, in mediterrane zee geëtst
Het strand een vriend, president van staal
Honey, je like was leuk, maar leo staat in de tuin

Xaviers brein dood, een doos waar de wereld schuilt
In stille jaren vijftig parmantigheid
Met de lanen recht lag zijn hart op straat
Want nee, dat was niet Bontekoe of de Hartog
Daar wilde hij geen belasting voor betalen

Zijn zeil gestreken in menig Noord-Hollands gat
Wachtend op het bekende: hartaanval of leverzuur
Een dobberen dat op zinken leek, maar dan zo traag
Twee kinderen in de periferie van het nieuws
Werd het tijd om de vlag te hijsen, het sop

            Behouden vaart, schipper
            Vaar wel, vader.


De laatste reis
illustratie M. Ozymantra

donderdag 18 april 2013

Resisting the flow - Yo La Tengo


 
Het nieuwe album Fade van Yo la tengo begint met het nummer Ohm. Wat? Welke band? Yo la huh? Ja, hoe heeft deze Amerikaanse band zich sinds 1986 kunnen verstoppen? Een klein groepje mensen dat niet vooral naar de gewone zenders luistert kent ze. In al die jaren zijn ze nauwelijks veranderd. Tegen de stroom in zijn ze zichzelf gebleven en hebben ze zich ontwikkeld. Als een goede wijn. Niet als zo’n fles die een half jaar ligt en in een teug met de braai naar binnen wordt gegoten.

Het album begint met dit liedje en gaat natuurlijk over het eeuwige onveranderlijke waar je net zo goed niet tegen kan protesteren. Mensen groeien op, gaan relaties aan, lijden pijn en gaan weer dood. Soms wint slecht, soms goed. Alles verandert. Zo gaan die dingen. Fini. Don’t resist it. Het kan verkeren. De paar coupletten leggen het uit in kinderlijk eenvoudige zinnen. De muziek zelf is een hypnotiserende drone waarin de drie bandleden harmonieus en bijna vrolijk samen zingen.

Dat gebeurt ook weinig bij hen, samen zingen. Meestal is een van hen de drijvende kracht. Vaker de gitarist dan de drumster, soms de bassist. Vaak wisselen ze ook van instrument, maar man en vrouw Yo doen het grootste gedeelte. Zo niet hier dus. Maar wat blijft vooral hangen van het Don’t rage against the dying of the light thema? Resisting the flow. Alsmaar herhalend: resisting the flow. Het zal ze vast niet gaan om die zo mooie boeddhistische vloeiing van het leven. Daar valt tenslotte niks aan te veranderen. Daar kan je beter in mee gaan.

Ze zeggen: werk het niet tegen, maar ze herhalen het zo vaak dat het leven op zich wordt. Een band die al zo lang zijn eigen ding doet, dat zie je niet vaak. Schaamteloos de trends ontwijken, liefdevol elk rockcliché omarmen en herinterpreteren. Net zo lang tot het niet anders dan Yo kan zijn. Net zo lang tot Yo La Tengo synoniem met rock is en vice versa.






vrijdag 12 april 2013

Waarom de conventionele roman (al)weer heeft afgedaan


Natuurlijk is de titel van dit stuk niet helemaal eerlijk. De conventionele roman heeft nooit afgedaan en zal ook nooit worden afgedaan. Schrijvers en lezers zullen altijd behoefte hebben aan een goed gecomponeerd en strak samenhangend verhaal. Als een amulet tegen de chaos van Het Leven of De Grote Wereld. Net als dat een christen een afbeelding van een beschermheilige bij zich kan dragen om tot te bidden als het allemaal teveel wordt, zo draagt een lezer zijn begrijpelijke verhaal, zijn grote uitleg bij zich zodat de knagende onzekerheid in ieder geval voor even gevangen zal zijn in onverwoestbare alinea’s en puntige aforismen.

Het afgelopen jaar verschenen er meerdere boeken waarvan een enkele zelfs internationaal succes had die allen het complete universum vertegenwoordigen waar Hermans zo’n liefhebber van was. Geen mus mag van het dak vallen zonder dat dit van belang is voor het boek. Het is een notie die met de efficiëntie van Hemingway de literatuur is ingeslopen en vooral hier in Nederland lijkt te hebben postgevat. Voorheen, en nog steeds bij een aantal schrijvers, werd de roman vooral gezien als een zak waar van alles in past. Woorden van Witkiewicz, een schrijver waar ik maar een boek van heb gelezen en die zomaar dat gevoel mogelijk maakte: alles kan in een roman. Andere schrijvers die volgden, William Burroughs, Henry Miller, Joyce, bevestigden dit alleen maar.

Je kan bijna willekeurige welke roman uit de 19de eeuw openslaan en je ziet de ongebreidelde vrijheid. Niet dat de verhalen noodzakelijkerwijs absurd of experimenteel zijn. Nee, je ziet dat de schrijver de tijd en ruimte neemt om van zijn pad weg te wandelen, zijpaden zijpaden en dan terug te keren, de lezer getantaliseerd, verlangend naar meer. Kijk maar naar Moby Dick en het beroemde hoofdstuk over walvissen dat kant nog wal raakt, maar mij alles vertelt over hoe de wetenschap in die tijd tegen walvissen aankeek. Ze hadden zo’n beetje alles mis, maar boy, was me dat een avontuur om te lezen!

Dat we denken en vinden dat een roman waar alles in klopt de beste vertaling is van wat we als de werkelijkheid ervaren is natuurlijk een grappige opvatting. Zo’n beetje alles dat we in ons leven meemaken laat het tegendeel zien. Het complete van zo’n roman is de vertaling van onze grootste fantasie: dat alles klopt, dat er een heer in de hemelen is die alles heeft geschapen en controleert, dat er een mogelijkheid is dat het boek van ons leven door ons kan worden begrepen, dat alles zin heeft.

Ik wijd liever mijn tijd aan het soort realisme dat de versplinterde werkelijkheid weergeeft, ruimte laat aan onze behoefte en noodzaak om fantasie en realiteit te verwarren, aan ons constant herschrijven van ons leven om het te laten kloppen. Dat dit onwerkelijk lijkt in de ogen van de lezer neem ik dan maar als gegeven. De flinters en rafels aan informatie en beschrijvingen die een tekst rijk zijn zou iemand kunnen ergeren en de indruk geven dat iets niet af is, maar kijk er naar als naar een impressionistisch schilderij en zie dat het beeld in het hoofd uiteindelijk helemaal compleet is. Zoals de chaotische wereld in ons hoofd ook een samenhang krijgt, vreemder dan welke fantasie ook.



Rafels van verbeelding
illustratie M. Ozymantra