zondag 20 november 2011

Hemingways krassen

Ja, ik weet het, het klinkt pretentieus als je zegt Hemingway en Orwell te lezen. Ik lees ze inderdaad, maar vertel het niemand. Tenslotte wil ik niet pretentieus overkomen. Er is absoluut één ding dat elk beginnend schrijver in Nederland moet voorkomen en dat is anderen het idee geven dat ze pretentie hebben. Hemingway, zoals u vast weet, leefde vanaf 1899 tot 1961 en schreef voornamelijk boeken tussen de jaren twintig en vijftig. Hij had een avontuurlijk leven te midden van de twee wereldoorlogen. Orwell leefde een stuk korter, vanaf 1903 tot 1950. Ook hij was aanwezig in de Spaanse Burgeroorlog, maar kreeg geen Nobelprijs voor zijn oeuvre. Hij schreef wel 1984 en Animal Farm, twee boeken die nog steeds graag gelezen en geciteerd worden. Hemingway heeft met zijn spaarzame proza en strenge opvattingen enorme invloed gehad op de schrijvers die volgden. Orwell staat vooral bekend om zijn compassie met de armen en hardwerkende man/vrouw.

Wat mij opvalt als ik deze twee naast elkaar lees is dat ik Orwell plezieriger vind. Hij schrijft in prachtige ronde zinnen die soepel door mijn ogen lopen en sterke beelden oproepen. Het is telkens alsof ik een sappige kipfilet tot me neem, zo vol smaak, zo makkelijk te verteren en rijk. Maar niet te rijk. Geen overdrijven. Geen zweven. Nee, Orwell brengt ons precies daar op aarde waar we horen te zijn. Hemingway is een heel ander soort schrijver. Zijn achtergrond als journalist maakte dat hij neigde naar grote efficiëntie. Hij schreef dan ook vooral korte verhalen. Onder invloed van een aantal modernistische schrijvers als Elliott, Pound, Joyce, Dostojevsky en Proust begon hij te werken aan zijn stijl. Hij schraapte steeds meer weg en probeerde de diepere laag van het verhaal te impliceren door goed gekozen beelden. Het maakt dat ik zijn schrijfstijl soms een beetje krasserig en koud vindt. Hij haalt zijn literaire nagels over de klei van de geest en wat er overblijft lijkt meer op een sculptuur van Giacometti dan van Rodin.

Veel schrijvers volgen vanzelfsprekend in het voetspoor van Orwell. Zulk schrijven komt op ons natuurlijk over. Zijn afgetrainde warmte leent zich uitstekend voor het vertellen van inlevende verhalen. Niettemin heeft Hemingway de meeste invloed op de huidige schrijvers. Hij is bijvoorbeeld goed terug te vinden bij Grunberg. Net als Van der Rohe’s ‘Minder is meer’ door beeldende kunstenaars en masse werd overgenomen, lopen vele schrijvers en redacteurs nog steeds achter Hemingways minimalisme aan. Het is ze gebleken dat veel lezers graag weinig moeite doen en dat deze benadering ze het best bediend. Waar Hemingway zocht naar een manier om zich uit te drukken wordt van de moderne schrijver verlangd dat hij deze stijl kant en klaar in de boekenwinkel kan leggen. Elke franje aan de tekst maakt het tenslotte alleen maar moeilijker. Alleen lijkt de diepere laag die bij Hemingway impliciet aanwezig is te missen bij nieuwe schrijvers.

Schrijvers uit zijn tijd wilden meer dan alleen goede boeken maken. Pound, Elliott, Joyce, Giacometti, Picasso, noem maar op, ze wilden allemaal meer. Ze hadden de pretentie op wereldniveau te werken. Orwell wilde de wereld veranderen, Hemingway wilde het proza heruitvinden. Voor de kinderen van deze tijd moet dat maar vreemd lijken. Hun wordt geleerd vooral niet teveel van kunst te verwachten. Dat terwijl deze oude literatuur en schilderkunst nog steeds over de hele wereld wordt gelezen en gekeken en nog steeds veel invloed heeft.


Hemingways krassen
illustratie M. Ozymantra (naar een foto)

maandag 14 november 2011

69

Deze twee cijfers op hun zijde maakt het astrologische teken voor de Kreeft. Beroemde Kreeften zijn Julius Ceasar, Calvijn, Mandela, Isabelle Adjani en Rembrandt van Rijn. Astrologie zoals wij die kennen is bedacht, verzonnen, uitgevonden of opgespoord, het ligt eraan hoe je er tegenaan kijkt, in het oude Mesopotamië, een rijk van stadstaten dat plusminus 5500 jaar geleden tussen de Tigris en Eufraat lag, waar nu Irak is. Astrologie vormt de basis van de tegenwoordige wetenschap van de sterren, astronomie. Dat de mens naar de sterren keek en erover noteerde gebeurde al plusminus 25.000 jaar geleden. Er zijn aantekeningen op bot gevonden van de oermens waaruit af te lezen is dat men het toen al bijhield. Wat voor betekenis dit voor hen had kunnen we alleen maar naar raden. Wat we wel denken te weten is dat Stonehenge, het jongesteentijdobject in Groot-Brittannië, een soort van zonnewijzer was. Op bepaalde punten en momenten kan men aan de hand van de vallende zonnestralen en de schaduw zien of een seizoen begint. Dat men daar veel waarde aan hechtte mag men aannemen want ongeveer vijfduizend jaar geleden.zonder moderne technologie, zelfs zonder metaal, was het vast een hels karwei dit te bouwen. Als we er even van uitgaan dat het niet buitenaardsen waren die het bouwden. Van Kreeften wordt gezegd dat ze warmbloedig zijn en ook erg moederlijk. Kreeften schijnen ook lekker te smaken, maar daar heb ik geen ervaring mee. Het idee dat zo’n beestje in koud water wordt gezet en dan langzaam dood wordt gekookt spreekt me niet aan. Ook al smaken ze blijkbaar dan het best.

Waar de meeste mensen aan denken bij het zien van het cijfer 69 is waarschijnlijk de seksuele daad die hiermee aangeduid wordt. Jimi Hendrix heeft hier ooit een liedje over geschreven genaamd If 6 was 9 met een prachtige suggestieve tekst. Jimi was Boogschutter, het teken waaronder ik ben geboren. Boogschutters staan in de astrologie wel bekend om hun seksuele vrijmoedigheid. Waar deze lustgevoelens bij de Kreeft nogal naar binnen zijn gekeerd komen ze bij boogschutters maar wat graag naar buiten. Soms zelfs plat of ordinair. Zeker wat betreft Kreeften, heb ik wel eens gehoord. Ik zal toegeven gemengde gevoelens te hebben bij standje 69. Het ligt er echt aan hoe goed je partner jou aanvoelt en vice versa. Soms is het hopeloos, maar het kan inderdaad magische proporties aannemen. Het lijkt mij in ieder geval niks voor beginnelingen.

Maar eerlijk gezegd kwam ik tot de titel omdat ik de meeste blogjes nummer en dit 69 is. Een trein van associaties ontstond die ik achterstevoren aan jullie heb verteld.


If 6 was 9
illustratie M. Ozymantra

vrijdag 11 november 2011

Treurwilg in de garage

De wereld is niet meer hetzelfde, wordt wel eens gezegd. De wereld is een groot begrip, dat zich uitstrekt van horizon tot horizon en tegenwoordig van chip tot USB-stick. De wereld is te groot, het universum is te koud, God heeft zich teruggetrokken of bestaat niet, de vrouw is onafhankelijk, de man is geen man meer, de buitenlander is de nieuwe maatstaf, de binnenlander de nieuwe schurk. De wereld draait maar door en door zonder dat wij er iets aan kunnen doen. Ons leven tikt langzaam af en dat begin je te merken als je te vaak naar medische programma’s kijkt. Geen dokter die nog geloofd wordt want alle specialisten spreken elkaar tegen en niemand weet nog wat de waarheid is. Als er al zoiets als waar-zijn is. Iedereen een eigen universum van overtuiging, een eigen wereld van ervaring die ook nog eens ondeelbaar is. Een eind aan het samenzijn.

Een bijna vanzelfsprekende reactie is de mens weer terug in zijn hokje duwen. Er wordt een spektakel bedacht zoals White Sensation, wereldkampioenschap voetbal, een gezamenlijke munteenheid, een programma dat iedereen elke avond moet zien omdat men er anders niet bij hoort. Mensen gaan elkaar weer corrigeren en kanker is als vloek taboe. We vinden dat we ons meer als de ander moeten gedragen, dat we meer als de ander moeten zijn, want we zijn tenslotte alleen dan veilig en iedereen die daar tegenin gaat wordt de weg versperd. Vreemd is vies. Gek is fout. De ‘fool on the hill’ moet worden geholpen. Wees toch vrolijk. Waarom lacht hij nooit op foto’s? Iedereen gaat naar dezelfde supermarkt en zo niet dan lijken de supermarkten steeds meer op elkaar. Iedereen zit op hetzelfde sociale platform en als men daar afwijkt dan geven we mensen aan. Bovendien gaan alle sociale platforms steeds meer op elkaar lijken. Een intelligent mens moet meer op zijn gevoel letten, want in het gevoel zijn we allemaal hetzelfde. Steek er vooral niet bovenuit met je verstand! Steek er alleen bovenuit met je gevoel. Oh, ja, en talent? Dat wordt bepaald door de massa. We stemmen wel voor degene die het beste is. Wij maken uit wat goed is. Vox Populi!

Er is geen ruimte meer voor afwijken. De regels van de Euro maken dat de Grieken hetzelfde moeten denken en voelen als de Nederlanders. Anders klapt de munt, de muntunie, de economische werkelijkheid, onze welvaart, ons gevoel van welbehagen, onze rust. Ik zou graag een pleidooi houden voor het afwijken, voor nummerbordspelletjes, bunkerbonken, parkeergarageïntimiteiten, de treurwilg onder de meisjes, de vlerk die flapt in de nacht, maar ik ben bang om onrust te veroorzaken. Ik ben bang om de weg versperd te vinden die ik graag zou leven. Ik ben bang dat ‘samenzijn’ en ‘afwijken’ niet samengaan. Misschien dat het dit ooit deed, in de mooie jaren zeventig van de vorige eeuw bijvoorbeeld, maar wat moeten we er nu mee? Als afwijken niet is om te zetten in veilige commerciële producten dan is het gevaarlijk voor de eenheid. Als afwijken om te zetten is wijkt het niet meer af en verliest het zijn waarde.

Laten we wel wezen, al dat beperken tot één en dezelfde stem zou geen echte kunstenaar ooit lang kunnen verdragen en ook een zichzelf respecterend mens zou dit niet moeten doen. Ik stel voor: opstand, opstand opstand!


Verknocht
Illustratie Marcel Ozymantra